Cuma, Ocak 27, 2023

CHP Alevilerin Partisi mi?

Nuray Mert
Nuray Mert
Boğaziçi Üniversitesi'nin Siyaset Bilimi ve Tarih bölümlerinde lisans eğitimini tamamladı. Aynı üniversitenin tarih bölümünde yüksek lisansını, siyaset bilimi bölümünde ise, doktorasını tamamladı. Bir süre Boğaziçi Üniversitesi'nde araştıma görevlisi olarak çalıştı. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümünde öğretim üyeliği yaptı. Mert, Virgül dergisinde, Radikal ve Hürriyet gazetelerinde yazdı. Hep Muhalif Olmak, İslam ve Demokrasi, Merkez Sağın Kısa Tarihi ve Batı İslam’ı Çok Sevmişti adlı kitapları bulunmaktadır.

Kılıçdaroğlunun olası cumhurbaşkanı adaylığı ile birlikte CHP Alevilerin partisidir!yaftası yarı açık, yarı örtük biçimde tekrar dillendirilir oldu. Açık konuşalım; CHP Alevilerin partisidir, ama Alevi partisi değildir.

Cumhurbaşkanı’nın Gezi üzerine söyledikleri, bu arada ‘sürtük’ lafını telafuz etmesi konusu yeterince konuşuldu. Yeterince ayıplandı ve çok da iyi oldu. Dahası, bu kez, ekonomik krizin derinleştiği bir ortamda gündemi değiştirme taktiği tutmadı, yandaşların dahi savunabileceği bir konu olmadığı için geri tepti diye düşünüyorum.

O nedenle, ben yine, Kılıçdaroğlu’nun adaylığı konusu etrafında, çoğunlukla doğrudan telafuz edilmeyen ama alttan alta kaynatılan Alevilik konusuna dikkatinizi çekmek istiyorum. Bu tabii ki bugünün ve AK Parti döneminin de konusu değil, daha eski bir mevzu. Ben köşe yazısı yazmaya başladığım dönemde ilk kez ‘laiklik mitingleri’ni ‘Alevilerin işi’ olarak takdim edenlere ve daha sonra 2010’da yargı reformu tartışmaları esnasında da alttan alta kaynatılan ‘Yargıyı Alevilerden kurtaracağız’ mesajını ciddiye almayanlara karşı da bu konuyu özellikle gündeme getirmeye çalışmıştım.

Doğrusu, AK Parti’nin ‘Alevi açılımı’ esnasında, farklı bir yaklaşım benimsenir gibi olmuştu; ancak o zaman da, Aleviler’in CHP’ye verdiği destek ‘Stockholm sendorumu’ olarak tanımlanmaya başlandı. Yani, Aleviler, ‘Dersim katliamını yapan bir partiye, rehincisine aşık olanlar gibi marazi bir şekilde destekliyor’ iddiası moda oldu. Aslında, CHP’li Alevi Kürtlere karşı, Kürt siyaseti de buna benzer bir görüşü benimsiyordu. ‘Alevi açılımı’ da, ‘Kürt açılımı’da sonuç vermedi, eski ezberler geri geldi.

CHP Alevilerin partisidir, çünkü yüzyıllarca sapkınbir mezhep olarak tanımlandıktan sonra, Aleviler Cumhuriyetin ve kurucu partisi olan CHPnin laiklik vurgusunu kurtarıcı olarak görmüşlerdi.    

Kılıçdaroğlu’nun genel başkan seçilmesinden sonra, ‘CHP Alevilerin partisidir!’ yaftası tekrar dolaşıma girdi, şimdilerde adaylık konusu etrafında, yarı açık, yarı örtük biçimde tekrar dillendirilir oldu.

Açık konuşalım; CHP Alevilerin partisidir, ama Alevi partisi değildir. Aleviler’in partisidir, çünkü yüzyıllarca ‘sapkın’ bir mezhep olarak tanımlandıktan sonra, Aleviler Cumhuriyet’in ve kurucu partisi olan CHP’nin laiklik vurgusunu kurtarıcı olarak görmüşlerdi. Gerçi, cumhuriyet rejiminin tüm laiklik vurgusuna karşın, halen Sünnilik esas alınıyordu, bunun en bariz göstergesi Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yapısı idi. Bu konuda öne çıkan tartışmalar çerçevesinde, bir zamanlar sol liberaller ve muhafazakârlar arasında ‘cumhuriyet rejimi’nin laikliğinin aldatmaca olduğuna dair bir ortak görüş öne çıkmıştı. Ben bu noktada, demografik ve kültürel belirleyiciliğin devreye girdiğini düşünenlerdenim. Bu arada, ‘kültürel belirleyicilik’ derken, sadece ‘hâkim’ olan ve imparatorluğun bürokratik kültürünün mirası demek istemiyorum. Alevilik, demografik olarak da, göçebe ve kırsal unsura mahsus bir kültür iken, Sünnilik hem İmparatorluğun resmi mezhebi, hem de saray dışında da şehirli, yerleşik kültürün temsilcisi idi. Alevilerin kamusal hayatta görünürlüğü, sadece cumhuriyet laikliği nedeniyle değil, kırsaldan şehirlere doğru toplumsal hareketlilik çerçevesinde oldu.

Bu çerçevede, Alevilik aynı zamanda şehirli yoksulların siyasi temsili olarak sol-sosyalist hareketler içinde yer aldı. Alevilerin, İslam içinde Hz. Aliden gelen devrimcidalgayı temsil ettikleri iddiası romantik bir söylemdir; zira aynı gelenekten gelen Şiilik Safavi İran’ında iktidarın dini olabilmişti. Ancak sonuçta, Türkiye’de cumhuriyet döneminden itibaren, Alevilik, laiklik ve sol siyasetler ile özdeşleşmiş oldu. CHP’yi solcu bir parti olarak görenlerden değilim. Ancak, CHP, önce ‘ortanın solu’ tanımı, sonra ise sosyalist sol’un tarih sahnesinden çekilmesi ile çerçevesinde, sağcı partilere karşı sol siyaset ile anılır bir parti haline gelmiş olduğu da bir gerçektir.

CHPnin seküler orta sınıf destekçileri, katı bir laiklik tanımı çerçevesinde demokrasi fikrinden uzaklaşmamış olsalar, daha geniş ölçekte toplumsallaşabilir ve demografik bir çıkmaza girmekten kurtulabilirlerdi. Kılıçdaroğlu, CHPyi bu çıkmazdan çıkarmaya çalışıyor.

İki binli yıllara gelindiğinde, CHP (sıklıkla da demokrasi eksikliği pahasına) laikliğin temsili özelliği öne çıkmıştı. Bu süreçlerde toplumsal tabanı hep önceliği laiklik olan seküler orta sınıf ve Alevilerin toplamı ile sınırlı oldu. Açık konuşalım: CHP’de, siyasi kadrolarda Alevi temsilinin artmasının nedeni büyük ölçüde, Alevi olmayan seküler orta sınıfın demografik varlığının azalmasının sonucudur. Buna karşın Aleviler kamusal hayatta giderek daha fazla yer almaya başlamıştır, bu bir kayırma meselesi değil, sosyolojik bir sonuçtur. Zamanında, yargı başta olmak üzere bürokraside ağırlıklı bir temsil kazanmaları cumhuriyet bürokrasinin katı laiklik anlayışının sonucu idi, AK Parti iktidarı ile, bu durum tersine çevrildikten sonra, CHP’de temsillerinin mahiyeti ‘muhalefet’ çerçevesinde değişmiş oldu. Bu gerçeğin görmezden gelinmesi sonucu, şimdilerde alttan alta kaynatılan, ‘CHP Alevi partisi oldu, her kademede Alevilere öncelik veriliyor’ şaiyası, sağcı ve mezhepçi olmayanlar arasında dahi kabul görmeye başladı.

Alevilere karşı mezhepsel yaklaşımlar son bulmuş olsa idi, Aleviler CHP’yi tek adres olarak görmeyebilirdi. Diğer taraftan, CHP’nin seküler orta sınıf destekçileri, katı bir laiklik tanımı çerçevesinde demokrasi fikrinden uzaklaşmamış olsalar, daha geniş ölçekte toplumsallaşabilir ve demografik bir çıkmaza girmekten kurtulabilirlerdi. Kılıçdaroğlu, CHP’yi bu çıkmazdan çıkarmaya çalışıyor. Ne kadar başarılı olduğu veya olacağı tartışılır, ancak tam da bu çabasını boşa çıkarmak için, Alevilik sınırlarına çekilmeye çalışıldığı ortada diye düşünüyorum. Lafı çok uzattım, o nedenle, Çubuk davasına dair yazmak istediklerime yer kalmadı. Ama ‘CHP Alevi partisi’dir’ söylemini sonuna kadar tartışmaya açmak gerektiğini düşünüyorum.

PolitikYol'da yayınlanan yazılar her gün öğlen mailinizde!

Nuray Mert
Nuray Mert
Boğaziçi Üniversitesi'nin Siyaset Bilimi ve Tarih bölümlerinde lisans eğitimini tamamladı. Aynı üniversitenin tarih bölümünde yüksek lisansını, siyaset bilimi bölümünde ise, doktorasını tamamladı. Bir süre Boğaziçi Üniversitesi'nde araştıma görevlisi olarak çalıştı. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümünde öğretim üyeliği yaptı. Mert, Virgül dergisinde, Radikal ve Hürriyet gazetelerinde yazdı. Hep Muhalif Olmak, İslam ve Demokrasi, Merkez Sağın Kısa Tarihi ve Batı İslam’ı Çok Sevmişti adlı kitapları bulunmaktadır.
spot_img
PolitiYol Telegram'da
PolitikYol.com Podcast

GÜNÜN YAZILARI

SÖYLEŞİLER

SOSYAL MEDYA

13,609BeğenenlerBeğen
10,160TakipçilerTakip Et
53,786TakipçilerTakip Et
9,354AboneAbone Ol

GÜNDEM

ÇEVİRİLER

1 Yorum

Bir Cevap Yazın

YAZARIN DİĞER YAZILARI

%d blogcu bunu beğendi: